Çeçen aktivist Mansur Movlayev, Rusya’ya iade edilme ihtimaliyle karşı karşıya olduğu Kazakistan’ın Almatı kentindeki cezaevinde yaşamına son vermeye çalıştı. Olay 15 Eylül’de meydana geldi. Movlayev’in avukatı Vadim Drozdov, aktivistin uzun süredir Rusya’ya gönderilme korkusuyla tutuklu bulunduğunu açıkladı. Movlayev’e zamanında tıbbi müdahale yapıldığı ve hayati tehlikesinin bulunmadığı bildirildi.
Movlayev’in girişimi, Kazakistan’daki sığınma başvurusunun reddedilmesine ilişkin hukuki sürecin sona ermesinden birkaç gün sonra gerçekleşti. Kazakistan’daki Yüksek Mahkeme’nin temyiz mercii 10 Eylül’de daha önce verilen kararları onaylayarak Movlayev’e sığınma hakkı verilmemesini kesinleştirdi. Böylece Kazakistan makamlarının Rusya’nın iade talebini uygulamasının önündeki hukuki engeller önemli ölçüde ortadan kalktı.
Movlayev’in cezaevinde bıraktığı notta, kendisini uzun süredir etkileyen belirsizlikten ve Rusya’ya gönderilme korkusundan söz ettiği bildirildi. Aktivist, Çeçenya’ya geri gönderilmesi halinde güvenlik güçleri tarafından işkence ve kötü muamele görebileceğinden endişe ettiğini belirtti. Movlayev ayrıca Kazakistan makamlarından aynı cezaevinde tutulan Rus aktivist Yuliya Yemelyanova’nın da Rusya’ya iade edilmesini engellemelerini istedi.
Rusya’daki Antisavaş Komitesi, Movlayev’e olayın ardından tıbbi yardım sağlandığını ve yaşamının tehlikede olmadığını açıkladı. Kazakistan’daki cezaevi yönetimi ise olayla ilgili kamuoyuna herhangi bir açıklama yapmadı. Olay, Movlayev’in uluslararası hukuki süreçlerdeki temsilcisi Vadim Drozdov’un açıklamalarına dayanılarak Novaya Gazeta Europe tarafından duyuruldu.
Movlayev, Mayıs 2025’ten bu yana Kazakistan’ın Almatı kentinde tutuklu bulunuyor. Rusya, Çeçen aktivistin iadesini gasp suçlaması kapsamında talep ediyor. Movlayev ise hakkındaki suçlamaların uydurma olduğunu ve siyasi nedenlerle kendisine yöneltildiğini savunuyor. Kazakistan Başsavcılığı 2026’nın başında Rusya’nın iade talebini kabul etmişti.
Movlayev daha önce de Çeçenya’daki Kadirov yanlısı güvenlik güçleriyle ilgili yaşadığı sorunlar nedeniyle ülke dışına çıkmıştı. 2022 yılında Şali ilçesindeki görevliler tarafından kaçırıldığını ve gizli bir yerde tutulduğunu açıklayan Movlayev, daha sonra buradan kaçtığını ve belgesiz şekilde Kırgızistan’a geçtiğini belirtmişti. Kırgızistan’da yasa dışı sınır geçişi suçlamasıyla hapis cezası alan Movlayev, cezasının ardından ülkeden ayrıldı.
Movlayev, 2019 ve 2020 yıllarında Çeçenya’daki kaçırma, zorla kaybetme, işkence ve bazı ceza davalarının siyasi amaçlarla yürütüldüğüne ilişkin bilgileri muhalif Çeçen medya kanallarına aktarmasıyla tanındı. 2023 yılında Rusya’dan ayrılan Movlayev, daha sonra farklı ülkelerde güvenlik ve hukuki sorunlarla karşılaştı. Mayıs 2025’te ise Rusya’nın talebi üzerine Kazakistan’da gözaltına alındı.
Kazakistan makamlarının sığınma başvurusunu reddetmesinin ardından Movlayev’in avukatları karara karşı mahkemelere başvurdu. Ancak Kazakistan’daki temyiz süreci 10 Eylül’de sonuçlandı ve önceki mahkeme kararları değişmedi. Mahkeme, Movlayev’in Rusya’ya dönmesi halinde kişisel olarak zulüm göreceğine ilişkin iddialarının yeterince kanıtlanmadığı görüşünü benimsedi.
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Komitesi ise daha önce Kazakistan’dan Movlayev’in başvurusu incelenene kadar Rusya’ya iade edilmemesini istemişti. Eylül ayının başında BM’nin Rusya’daki insan hakları özel raportörü Mariana Katsarova da Movlayev’in Rusya’ya gönderilmesi halinde işkence ve kötü muameleyle karşılaşabileceğine ilişkin endişelerini dile getirdi. İnsan hakları savunucuları, bu nedenle Kazakistan’ın iade kararını uygulamaması gerektiğini savunuyor.
Movlayev’in yaşamına son verme girişimi, Rusya’ya iade edilme ihtimalinin yeniden güçlendiği bir dönemde gerçekleşti. Aktivistin avukatları ve destekçileri, olayın uzun süren tutukluluk ve iade sürecinin yarattığı ağır baskıyla bağlantılı olduğunu belirtiyor. Movlayev’in Kazakistan’da tutulmaya devam ettiği ve Rusya’ya iade edilip edilmeyeceğine ilişkin sürecin henüz tamamlanmadığı bildiriliyor.
