Rusya’nın terör örgütüne katılmak ve Suriye’de yasa dışı silahlı oluşumlarda yer almakla suçladığı 20 yaşındaki İnguş asıllı Magomed-Amin Gatagajev, Bosna Hersek’ten Rusya’ya iade edilme tehlikesiyle karşı karşıya. Daha önce Hırvatistan’da yaklaşık sekiz ay tutuklu kalan ve iadesi durdurulan Gatagajev, 15 Ekim’de Bosna Hersek’te yeniden tutuklandı. Genç, ailesiyle birlikte yaşadığı ülkede sığınma başvurusunun sonuçlanmasını bekliyordu.
Bosna Hersek Mahkemesi, Rusya’nın Ekim 2022’de çıkardığı uluslararası yakalama emrine dayanarak 15 Ekim’de Gatagajev hakkında geçici iade tutukluluğu kararı verdi. Söz konusu yakalama emri çıkarıldığında 16 yaşında olan Gatagajev’in Rus makamları tarafından terör örgütüne katılmak ve Suriye’deki yasa dışı silahlı oluşumlarda yer almakla suçlandığı bildirildi. Ancak mahkeme, 15 Ekim’deki duruşmada iade koşullarının yerine getirilip getirilmediği konusunda karar vermedi.
Gatagajev’in ailesi, Rus makamlarının suçlamalarını reddediyor. Aileden kimliğinin açıklanmasını istemeyen bir kişi, genç ile annesinin 2014 yılında, Gatagajev henüz sekiz yaşındayken Rusya’dan ayrıldığını ve daha sonra Türkiye’de yaşadıklarını belirtti. Gatagajev’in Suriye’de bulunduğu iddiasını da reddeden aile üyesi, bu iddiayı çürütebilecek kanıtlara sahip olduklarını söyledi. Aile, Rusya’ya iade edilmesi halinde gencin hayatının ve güvenliğinin tehlikeye gireceğinden endişe ediyor.
Gatagajev, Rusya’nın talebi üzerine 2025 sonbaharında Hırvatistan’da gözaltına alındı. Hırvat mahkemesi başlangıçta Rusya’ya iadesini onayladı ancak Dubrovnik’teki mahkemenin daha sonraki kararıyla iade süreci durduruldu. Buna rağmen yaklaşık sekiz ay tutuklu kalan Gatagajev, 9 Haziran 2026’da serbest bırakıldı. Ardından ailesinin bulunduğu Bosna Hersek’e geçti ve uluslararası koruma talebinde bulundu.
Saraybosna merkezli hukuki yardım kuruluşu Vasa prava, Gatagajev’in sığınma başvurusunun 9 Ekim’de resmen kaydedilmesinin beklendiğini bildirdi. Ancak başvurunun kayda geçirilmesinden bir gün önce gözaltına alınan genç, Doğu Saraybosna’daki Göçmenlik Merkezine götürüldü. Hakkında iade süreci başlatılmasının ardından Bosna Hersek’teki Vojkoviçi Devlet Hapishanesi’ne nakledildi. Vasa prava, Gatagajev’in 23 Ekim’de Bosna Hersek Güvenlik Bakanlığı tarafından resmen sığınma başvurusunda bulunan kişi olarak kaydedildiğini doğruladı.
Bosna Hersek Adalet Bakanlığı, 22 Ekim’de Radio Slobodna Evropa’ya yaptığı açıklamada Rusya’dan resmi bir iade talebi almadığını bildirdi. Ülkenin mevzuatına göre iade sürecinin ilerleyebilmesi için Rusya’nın resmi talebini ve ilgili belgeleri sunması gerekiyor. İade koşullarının oluşup oluşmadığına mahkeme karar verirken nihai kararı adalet bakanı veriyor. Mahkeme, sığınma başvurusunu ve bu başvuru hakkında verilecek kararı da iade sürecinde dikkate alacağını açıkladı.
Gatagajev’in avukatı Riyad Kapo, Bosna Hersek’teki sürecin Hırvatistan’da kullanılan aynı Rusya kaynaklı yakalama emrine dayandığını belirtti. İnsan hakları örgütü Memorial’ın daha önce incelediği belgelere göre Rus makamları, Gatagajev’in 13 veya 14 yaşındayken silahlı bir oluşuma katıldığını ileri sürüyor. Memorial, Rusya’nın suçlamaları destekleyen kanıtları sunmadığına ve savunmanın dava dosyasına erişiminin engellendiğine dikkat çekmişti. Gatagajev’in ailesi de suçlamaların güvenilir kanıtlara dayanmadığını savunuyor.
Rusya’da Gatagajev’in kız kardeşi Leyla Gatagajeva hakkında da terör suçlamaları kapsamında işlem yapıldı. Çocukken Suriye’ye götürülen Leyla Gatagajeva, daha sonra Irak’ta tutuklu kaldı ve Haziran 2023’te Rusya’ya iade edildi. Rusya’da terör suçlamalarıyla karşı karşıya kalan Gatagajeva daha sonra bazı kısıtlamalar altında serbest bırakıldı. Gatagajev ailesinin üyelerinin Temmuz 2024’te Rusya Federal Mali İzleme Servisinin teröristler ve aşırılık yanlıları listesine alındığı da bildirildi.
Gatagajev’in durumu, Bosna Hersek’te Rusya’nın terör suçlamalarıyla aradığı Kuzey Kafkasyalıların karşılaştığı ilk iade vakası değil. Ülkede daha önce benzer suçlamalarla aranan Çeçenler ve başka Rusya vatandaşları hakkında da süreçler yürütüldü. Çeçen asıllı Selima Hadisova’nın Rusya’ya iadesi için gerekli yasal koşulların oluşmadığına karar verilmiş, Hadisova ve üç çocuğuna Aralık 2024’te sığınma hakkı tanınmıştı. Başka bir Rusya vatandaşı Arina Yusifova’nın sığınma başvurusu ile iade süreci de aynı döneme denk geldi.
Uluslararası insan hakları kuruluşları, Interpol bildirimlerinin ve terör suçlamalarının sınır ötesi takibat amacıyla kötüye kullanılabileceği uyarısında bulunuyor. Uluslararası Af Örgütü, 2024 yılında Avrupa Birliği ülkelerine Kuzey Kafkasyalı sığınmacıları Rusya’ya iade etmemeleri çağrısı yapmıştı. Örgüt, geri gönderilen kişilerin işkence ve kötü muamele riskiyle karşılaşabileceğini veya Ukrayna’daki savaşta görev yapmaya zorlanabileceğini belirtmişti. Gatagajev’in Bosna Hersek’teki geleceği ise sığınma başvurusu ve iade sürecinde verilecek kararlara bağlı.


