Moskova’da Rusya Dışişleri Bakanlığı ev sahipliğinde düzenlenen ve Kabardey-Balkar’ın Rus devletine katılışının 470. yıl dönümü çerçevesinde gerçekleştirilen toplantının ardından Çerkes diasporasındaki tartışmalar büyüdü. Ürdün ve Suriye’deki Çerkes kuruluşları peş peşe açıklamalar yayımlarken, 44 Çerkes ve Kafkas sivil toplum kuruluşu da ortak bir bildiriyle toplantıya tepki gösterdi.

28 Ekim 2026’da gerçekleştirilen “Yüzyıllar Boyunca Rusya ile El Ele, Şeref ve Zafer Kazanarak” başlıklı yuvarlak masa toplantısı, Rusya Dışişleri Bakanlığı, Rossotrudniçestvo ve Dünya Çerkes Birliği (DÇB) tarafından ortaklaşa düzenlendi. Toplantı, 2026 yılının Rusya Halklarının Birliği Yılı ilan edilmesi ve 1557 yılına dayandırılan Kabardey-Balkar’ın Rusya ile siyasi birlikteliğinin 470. yıl dönümü hazırlıkları kapsamında gerçekleştirildi.

Toplantıya Türkiye, Ürdün, Suriye, İsrail ve Avrupa’daki Çerkes kuruluşlarının temsilcileri katıldı. Rusya Devlet Başkanı’nın uluslararası kültürel işbirliğinden sorumlu özel temsilcisi Mihail Şvidkoy, Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov’un mesajını okudu. Rossotrudniçestvo Başkanı İgor Çayka’nın da konuşma yaptığı toplantıda Çerkeslerin Rusya tarihine katkıları ve kültürel mirasın korunması üzerinde duruldu.

Tartışmaların önemli nedenlerinden biri, toplantının Kabardey-Balkar’ın Rus devletine katılışının 470. yıl dönümüyle ilişkilendirilmesi oldu. Çerkes kurumlarının bir bölümü, 1557 yılında belirli Kabardey prensleri ile Rus Çarlığı arasında kurulan ilişkilerin bütün Çerkes halkının gönüllü katılımı şeklinde sunulmasına karşı çıktı. Bu yaklaşımın Rus-Kafkas savaşlarını, 1864’teki sürgünü ve Çerkes Soykırımı’nı arka plana ittiği savunuldu.

Tepkiler toplantının ardından da devam etti. DÇB Başkanı Hacı-Murat Sohrokov, 3 Kasım’da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in başkanlığında gerçekleştirilen Etnik İlişkiler Konseyi toplantısında Rus-Çerkes ilişkilerinin tarihine ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Sohrokov, Rusya’nın Çerkes halkının korunmasında önemli rol oynadığını savunarak yaklaşan 470. yıl dönümü için Rusya ile Çerkesler arasındaki ilişkilerin olumlu yönlerini anlatan tarihi yayınlar hazırlanmasını önerdi.

Türkiye ve Avrupa’daki tepkilerin yanı sıra 44 Çerkes ve Kafkas sivil toplum kuruluşu ortak bir bildiri yayımladı. Bildiride Moskova’daki toplantının Rusya’nın resmi tarih anlatısına destek sağlamak ve diaspora kuruluşlarının katılımı üzerinden Çerkes halkının bu anlatıyı benimsediği izlenimini oluşturmak amacıyla kullanıldığı ileri sürüldü. İmzacı kuruluşlar, toplantıya katılanların bütün Çerkesleri temsil etmediğini vurguladı.

Ortak bildiride ayrıca anavatandaki cumhuriyetlerin yetkilerinin daraltılması, anadillerin eğitimdeki konumunun zayıflatılması, 21 Mayıs anmalarına yönelik kısıtlamalar ve bağımsız sivil faaliyetler üzerindeki baskılar gündeme getirildi. Rusya’nın Çerkes dilini, kültürünü ve varlığını koruyan bir güç olarak gösterilmesinin mevcut sorunları perdelediği savunuldu. Bildiride soykırımın tanınması, sürgünün sonuçlarının giderilmesi ve tarihi vatana dönüş hakkı için mücadele çağrısı yapıldı.

Ürdün’deki tartışma ise Çerkes Hayır Derneği yönetiminin 9 Kasım tarihli açıklamasının ardından yeni bir boyut kazandı. Dernek Başkanı İbrahim İshakat imzasıyla yayımlanan açıklamada, Moskova ziyaretinin temel amacının anavatanla ilişkileri geliştirmek ve Çerkes halkının taleplerini ilgili makamlara iletmek olduğu belirtildi. Ziyaretin DÇB’nin daveti üzerine gerçekleştirildiği ve programın başlangıçta kültürel ve eğitsel bir gezi olarak tanımlandığı ifade edildi.

Dernek yönetimi, 1557 yılındaki ilişkilerin bütün Çerkes halkının Rusya’ya gönüllü katılımı şeklinde yorumlanmasına itiraz etti. Bu ifadenin tarihsel açıdan ciddi biçimde incelenmesi gerektiğini belirten yönetim, ziyaret sonrasında ortaya çıkan tek taraflı açıklamalardan duyduğu rahatsızlığı dile getirdi. Açıklamada, anavatanla doğrudan diyaloğun sürdürülmesinin ve diaspora ile ilişkilerin güçlendirilmesinin önemine de dikkat çekildi.

Bununla birlikte, Ürdün’deki Çerkes Halkının Evlatları başlığıyla yayımlanan ayrı bir bildiri, dernek yönetiminin açıklamasını yetersiz buldu. Bildiride Moskova toplantısının başlığının ve siyasi çerçevesinin önceden belli olduğu savunularak katılımcıların sonradan yapılan açıklamalarla sorumluluktan kaçamayacağı ileri sürüldü. Toplantıya katılan kişilerin Çerkes halkı adına konuşma yetkisi bulunmadığı belirtilerek derneğin tutumu sert biçimde eleştirildi.

Ürdün’deki bildiride, Çerkes halkının kendi kaderini tayin hakkı, soykırımın tanınması ve tarihi vatana dönüş taleplerinin yanı sıra anavatandaki Çerkeslerin zorunlu askerlik ve keyfi tutuklamalardan korunması da gündeme getirildi. Bildiriyi yayımlayanlar, Moskova’ya katılan kişilerin Amman’daki Çerkes Derneği merkezinde kamuoyu önünde soruları yanıtlamasını istedi. Bu amaçla 12 Kasım Perşembe günü saat 19.30’da bir toplantı çağrısı yapıldı.

Suriye’de ise Moskova gezisine katılan Suriye Çerkes Yardım Derneği Başkanı Hişam Kat, 8 Kasım’da kapsamlı bir açıklama yayımladı. Dernek, 25 Ekim-3 Kasım tarihleri arasında gerçekleştirilen ziyaretin DÇB’nin resmi daveti üzerine ve kültürel, eğitsel amaçlarla düzenlendiğini belirtti. Açıklamada Kat’ın 28 Ekim’de Moskova’da gerçekleştirilen tek bir toplantıya katıldığı, daha sonraki toplantılarda yer almadığı ifade edildi.

Dernek, ziyaret sırasında tarihi vatana dönüş hakkının kolaylaştırılması, Çerkes dilinin ve kültürünün korunması ile Suriye’deki Çerkes gençlerine yönelik eğitim ve burs imkanlarının artırılması konularının gündeme getirildiğini bildirdi. Dönüş hakkının yalnızca genel söylemlerle sınırlı kalmaması, gönüllü dönüş programlarının uygulanmasını sağlayacak yasal ve idari düzenlemelerin yapılması gerektiği vurgulandı. Çerkes dilinin korunması için de eğitim sisteminde somut güvenceler talep edildi.

Suriye Çerkes Yardım Derneği, toplantı sonrasında yayımlanan ve 1557 yılındaki ilişkileri gönüllü katılım şeklinde yorumlayan tarihsel anlatıyı kesin bir dille reddetti. Dernek Başkanı’nın bu yöndeki herhangi bir bildiri, belge veya toplantı tutanağını imzalamadığı belirtildi. Açıklamada, bir toplantıya katılmanın orada dile getirilen veya sonradan yayımlanan bütün görüşleri kabul etmek anlamına gelmediği ifade edildi.

Suriye Çerkes Kabileleri Meclisi ise 10 Kasım’da yayımladığı bildiriyle Moskova toplantısını ve sonuçlarını reddetti. Bünyesinde Çerkeslerin yanı sıra Dağıstanlı, Çeçen, Abhaz, Abaza, Oset ve Karaçay topluluklarından temsilcileri de barındırdığını belirten Meclis, organizasyonun Rusya Dışişleri Bakanlığı, Rossotrudniçestvo ve DÇB tarafından düzenlenip finanse edildiğine dikkat çekti. Toplantının bağımsız bir Çerkes etkinliği olmadığını ve sonuçlarının Suriye’deki Çerkes halkını temsil etmediğini savundu.

Meclis, 1557 yılında gönüllü katılım anlatısını ve Rus-Çerkes dostluğu söylemini tarihsel gerçekleri çarpıtan bir yaklaşım olarak nitelendirdi. Çerkes halkının kendi kaderini tayin, soykırımın tanınması, tarihi vatana dönüş ve dil ile kimliğin korunması haklarından vazgeçilemeyeceğini bildirdi. Meclis ayrıca, 6 Kasım’da Suriye Çerkes Yardım Derneği temsilcileriyle bir görüşme gerçekleştirdiğini ve Moskova ziyaretinin koşullarıyla toplantı sonrasında ortaya çıkan açıklamalar arasındaki farklılıkları ele aldığını duyurdu.

Böylece Moskova’daki toplantının ardından ortaya çıkan tartışma, yalnızca toplantıya katılan kurumlarla eleştiren kuruluşlar arasındaki bir anlaşmazlık olmaktan çıkarak diaspora içindeki temsil ve siyasi tutum farklılıklarını da gündeme taşıdı. Bir kesim anavatanla diyaloğun sürdürülmesini ve bu temaslarda tarihi hakların dile getirilmesini savunurken diğer kesim, bu tür organizasyonların Rusya’nın resmi tarih anlatısına meşruiyet kazandırdığı görüşünde. Açıklamalarda ortaklaşan temel talepler ise soykırımın tanınması, dönüş hakkı ve Çerkes kimliğinin korunması oldu.

Sosyal Medyada Paylaş
LinkedIn
Twitter
Facebook

Önerilen Haberler