Abhazya’da yaklaşık 20 yıldır devam eden çöp ve atık yönetimi krizi yeniden gündeme geldi. Ülkenin farklı bölgelerindeki çöp depolama alanlarında çıkan yangınlar, çevre kirliliği ve kötü kokular halkın tepkisine neden oluyor. Son olarak 27 Ekim’de Gagra bölgesine bağlı Alahadze köyünde yaşayanlar, çöplükteki yangınlar ve yoğun duman nedeniyle atık taşıyan araçların geçişini engelleyerek eylem yaptı. Yaklaşık 1000 kişinin imzaladığı dilekçeyle çöplüğün kapatılması istendi.

Alahadze’deki eylem, Abhazya’da yıllardır çözülemeyen atık yönetimi sorununun yeniden tartışılmasına yol açtı. Köylüler, çöplükte sürekli devam eden yanmalar nedeniyle yayılan dumanın ve ağır kokunun günlük yaşamlarını olumsuz etkilediğini belirtti. Bölge sakinleri ayrıca yangınların büyümesi ve çevredeki su kaynaklarının kirlenmesi ihtimalinden endişe ediyor. Gagra Bölge İdaresi Başkanı Yuri Haguş, yerel meclis üyeleri ve güvenlik görevlileri olay yerine gelerek eylemcilerle görüştü. Yetkililerin sorunun çözüleceğine ilişkin taahhütlerinin ardından yol yeniden ulaşıma açıldı.

Abhazya’daki çöp krizi yeni değil. Sorunun geçmişi en azından 2007 yılına kadar uzanıyor. O yıl başkent Sohum’un Mayak mahallesinde yaşayanlar, yerleşim alanlarının içerisinde bulunan belediye çöplüğüne çöp kamyonlarının girişini engellemişti. Takip eden yıllarda çöplükte defalarca yangın çıktı ve başkent yoğun duman altında kaldı. Ağustos 2011’de belediye yönetimi alanın iyileştirileceğini açıklasa da verilen sözler yerine getirilmedi. Aynı yılın aralık ayında dönemin Abhazya Cumhurbaşkanı Aleksandr Ankvab, ülkede ciddi bir atık krizi yaşandığını kabul ederek en az iki büyük atık işleme tesisi kurulması gerektiğini söyledi.

Ankvab yönetimi, çözüm için yabancı yatırımcılarla anlaşma yapılması veya devlet kaynaklarıyla tesis kurulması seçeneklerini gündeme getirdi. İki yıl sonra İtalyan teknolojisi ve ekipmanlarının satın alınması da değerlendirildi. Ancak bu girişimler somut bir sonuca ulaşmadı. Sohum’daki Mayak çöplüğü 2018 yılında kapatıldı. Fakat atık sorunu ortadan kalkmadı. Başkentte toplanan çöpler bu kez yaklaşık 72 kilometre uzaklıktaki Gal bölgesine bağlı Şaşikuara köyündeki depolama alanına taşınmaya başlandı. Böylece kentin çöp sorunu başka bir bölgenin üzerine yüklenmiş oldu.

Sohum’daki atıkların uzak bir noktaya taşınması hem ekonomik maliyetleri artırdı hem de belediyenin araç ve personel kapasitesi üzerinde ek yük oluşturdu. Rus hidrolik mühendisi Aleksandr Tsehovoy, 2019 yılında yaptığı değerlendirmede eski çöplükteki atık hacminin önemli bir bölümünün aslında havadan oluştuğuna dikkat çekti. Tsehovoy’a göre depolanan hacmin yalnızca yüzde 15’i katı ve sıvı atıklardan oluşurken yüzde 85’i boşluklardan ibaretti. Uzman, ilçelerde atıkların hacmini dört ila beş kat azaltabilecek sıkıştırma istasyonları kurulmasını önerdi. Böylece çöp kamyonlarının sürekli uzun mesafeler katetmesinin önüne geçilebileceğini belirtti. Ancak bu öneriler de ülke genelinde uygulanmadı.

Atık sorununu çözmek amacıyla Gulripşi bölgesine bağlı Katsıkıt köyünde yeni bir atık yönetim tesisi inşa edildi. Yaklaşık 5,5 hektarlık alana kurulan tesiste atık depolama alanı, arıtma altyapısı ve çöplerin ayrıştırılması için konveyör sistemi oluşturuldu. Projenin maliyeti 150 milyon rubleyi aştı. Tesisin plastik, kağıt ve metal gibi geri dönüştürülebilir malzemelerin ayrıştırılması ve satılması yoluyla kendi giderlerini karşılaması hedefleniyordu. Ancak tesisin tamamlanmasına rağmen işletilmesi konusunda anlaşmazlıklar yaşandı. Sohum yönetimi atıklarını buraya göndermeyi kabul etmezken Gulripşi yönetimi de tesisin sorumluluğunu üstlenmek istemedi.

Katsıkıt tesisinin durumu Ekim 2026’da yeniden gündeme geldi. Abhazya Kamu Odası üyesi Daut Agrba, tesisin 2024 yılında kısmen faaliyete geçtiğini ancak finansman yetersizliği ve Sohum’dan bölgeye çöp taşınmasına yönelik yerel halkın itirazları nedeniyle tam kapasiteyle çalışamadığını açıkladı. Yıllık 215 bin metreküp atık işleme kapasitesine sahip tesisin Gulripşi bölgesinin ihtiyaçlarını karşılayabilecek düzeyde olduğunu ancak başkent Sohum’un atık miktarı için yetersiz kaldığını belirtti. Agrba, tesisin eksik ekipmanlarının tamamlanması ve işletmenin tek bir yetkili kurumun denetimine verilmesi gerektiğini söyledi.

Sohum’un atık miktarı da sorunun boyutunu ortaya koyuyor. Belediye yönetiminin Eylül 2026’da Kamu Odası toplantısında paylaştığı verilere göre kentte günde yaklaşık 1200 metreküp çöp ortaya çıkıyor. Turizm sezonunda bu miktar 1500 metreküpe kadar yükselirken diğer aylarda yaklaşık 1100 metreküp seviyesinde bulunuyor. Kent genelinde yaklaşık 850 çöp toplama noktası mevcut. Bu noktaların hizmetinde 16 çöp kamyonu görev yapıyor. Bunların 12’si her gün Gal bölgesine iki veya üç sefer gerçekleştiriyor. Sohum’un çöp toplama hizmeti ile Gal’deki depolama alanının yıllık işletme maliyeti ise yaklaşık 123 milyon ruble olarak hesaplanıyor.

Gal bölgesindeki Şaşikuara çöplüğü de ciddi çevre sorunlarına yol açıyor. Yaklaşık 5 hektarlık alana yayılan ve başlangıçta geçici bir depolama alanı olarak oluşturulan tesis, teknik açıdan standart bir düzenli depolama sahası niteliği taşımıyor. Gal Bölge İdaresi Başkan Yardımcısı Leon Kvarçiya’nın verdiği bilgilere göre alana normal dönemlerde günde yaklaşık 1500 metreküp atık getiriliyor. Yaz aylarında bu miktar 1900 metreküpe kadar çıkabiliyor. Atıkların büyük bölümü Sohum’dan taşınıyor. Bölgede zaman zaman yangınlar çıkıyor, kötü kokular yayılıyor ve yeraltı sularının kirlenmesi riski bulunuyor. Şaşikuara sakinleri de daha önce çöplüğün yerleşim alanları üzerindeki etkisine karşı tepki göstermişti.

Ülkenin batısındaki Alahadze çöplüğü ise bir başka kritik sorun olarak öne çıkıyor. 1950’li yılların sonunda oluşturulan alan, Gagra bölgesinin yanı sıra Abhazya’nın batısındaki farklı yerleşimlerden gelen atıkları kabul ediyor. Eylül 2026’da Abhazya Kamu Odası’nda yapılan toplantıda Gagra Bölge İdaresi Başkan Yardımcısı Adamur Tsışba, çöplüğün kapasitesinin neredeyse dolduğunu ve mevcut alanın en fazla bir veya iki yıl daha kullanılabileceğini açıkladı. Günlük atık miktarının 1000 metreküpü aştığını belirten Tsışba, çöplerle birlikte toprak tabakasının kalınlığının 15 metreye ulaştığını söyledi. Temmuz ayında Cumhurbaşkanı Badra Gunba da yeni bir depolama alanı bulmanın yaklaşık iki yıl sürebileceğini ifade etmişti.

Çöplüklerin oluşturduğu çevre ve halk sağlığı sorunları da tartışmaların önemli başlıklarından biri. Alahadze sakinleri özellikle rüzgarın yerleşim alanlarına doğru estiği dönemlerde ağır kokunun köyün tamamına yayıldığını anlatıyor. Yangınlardan kaynaklanan dumanın yanı sıra su kaynaklarının kirlenmesi ihtimali de endişe yaratıyor. Çevre uzmanları, atık depolama alanlarının yalnızca kapatılmasının yeterli olmayacağına dikkat çekiyor. Yeni ve uygun depolama alanları oluşturulmadan mevcut çöplüklerin kapatılması, kontrolsüz atık döküm alanlarının ortaya çıkmasına neden olabilir. Abhazya Bilimler Akademisi Ekoloji Enstitüsü Direktörü Roman Dbar da sorunun katı ve sıvı atıkları birlikte ele alan, uzun vadeli ve bütünlüklü bir devlet politikasıyla çözülmesi gerektiğini belirtiyor.

Krizin devam etmesindeki önemli etkenlerden biri de atık toplama ve bertaraf hizmetlerinin finansmanı. Abhazya’da kişi başına aylık çöp toplama ücreti 27 ruble olarak uygulanıyor. Ancak özellikle kentlerde bu ücretlerin düzenli biçimde tahsil edilemediği belirtiliyor. Atık yönetimi için gerekli gelirlerin oluşturulamaması, mevcut tesislerin işletilmesini ve yeni yatırımların yapılmasını zorlaştırıyor. Sohum yönetiminin 2014 yılında gündeme getirdiği konut mevzuatı değişiklikleri de aradan geçen yıllara rağmen tamamlanmadı. Böylece atık hizmetlerinin finansmanı ve sorumluluğuna ilişkin belirsizlikler devam etti.

Abhazya Kamu Odası, 2026 yılında ülkenin atık yönetimi sistemini değerlendirmek amacıyla Rus uzmanlar, yerel çevreciler ve bölge yönetimlerinin temsilcileriyle bir dizi toplantı gerçekleştirdi. Görüşmelerin ardından katı evsel atıkların yönetimi ve sistemin modernizasyonuna ilişkin kapsamlı bir rapor hazırlandı. Söz konusu rapor cumhurbaşkanlığına, parlamentoya, yürütme organlarına ve Ekoloji Enstitüsüne sunuldu. Ancak hazırlanan değerlendirmelerin henüz sahada somut bir iyileşmeye dönüşmediği belirtiliyor. Alahadze’deki son protesto da yaklaşık 20 yıldır devam eden krizin yalnızca yeni bir çöplük açarak veya mevcut alanları başka bölgelere taşıyarak çözülemeyeceğini bir kez daha ortaya koydu.

Sosyal Medyada Paylaş
LinkedIn
Twitter
Facebook

Önerilen Haberler